Donald Trumps globale helsepolitikk minner litt om ein dårleg skrekkfilm.
Akkurat no skjer det mykje i global helsepolitikk som er verdt å følgje med på. Amerikanske bistandskutt fører til at liv går tapt som ikkje hadde trengt å gå tapt.
Zimbabwe har til no valt å stå opp mot det amerikanske presset.
Ein studie viser at desse kutta åleine vil kunne føre til 14 millionar dødsfall før 2030.
Det stoppar ikkje der. All pengestønad til prevensjon og helsehjelp etter abort, er kutta frå landet. Hausten i fjor kom dei med ein ny strategi for global helse, som gjer liv og død i mange av verdens land til eit forhandlingskort. Helseavtalar med fleire afrikanske land har blitt inngått under føresetnad at USA skulle få tilgang på kritiske mineralar.
I avtalane med Etiopia og Madagaskar måtte dei love å sende USA data om virus, bakteriar og innbyggaranes helse i 25 år. Det gjer amerikanske legemiddelselskap eit eksklusivt utgangspunkt til å selje medisin til høge prisar tilbake til folk i Etiopia og Madagaskar.
Zimbabwe har til no valt å stå opp mot det amerikanske presset. President Emmerson Mnangagwa meinte utkastet til avtale var ein trussel mot Zimbabwe som sjølvstendig land, og innblanding i landets etterretning.
Dei afrikanske statsleiarane blir sett i ein umogleg situasjon.
Det er modig, men det er også risikabelt og farleg. Dette er eit av landa som har flest HIV-positive i verda. 1,2 millionar av innbyggarane er i dag avhengige av amerikanske HIV-medisinar.
Dei afrikanske statsleiarane blir sett i ein umogleg situasjon. Dei må vurdere om dei skal sikre eiga befolkning tilgang til livsviktig medisin og helstilbod til prisen av å utlevere helsedata og eigne ressursar. Trugsmåla frå amerikanarane har fått minst 20 afrikanske land til å gå med på dei amerikanske avtalene.
I Nigeria sa dei ja til ein avtale som i stor grad favoriserte kristne helsetenester, til tross for at fleirtalet av innbyggarane er muslimar. Kenya sa fyrst ja til ein avtale, men så blei den stoppa i kenyansk høgsterett, fordi den sett helseinformasjonen til kenyanarane i fare.
Zambia har også sagt nei. Her har USA gitt tilbod om ein milliard dollar til helsetenester. I retur mot pengestønaden meinte USA at dei skulle få utvinne kobolt, litium og kopar i landet, i tillegg til tilgang på helsedata i 10 år. 80 prosent av dei HIV-positive i Zambia går på HIV-medisin frå USA.
Norsk utviklingspolitikk er no under revidering.
Forhandlingane går likevel mest amerikanaranes veg fordi dei utnyttar at desse avtalene skjer i ein krevjande kontekst. Mange av verdas låg- og mellominntektsland er i ein situasjon med omfattande gjeld, samtidig som dei ikkje får henta inn tilstrekkeleg med inntekter gjennom skattesystema sine.
Ei lang rekke låg- og mellominntektsland har så høg gjeld at helsetilbodet deira får problem. Nesten alle, 97 prosent, av innbyggarane i utviklingslanda i G77-gruppa opplever at styresmaktene deira bruker meir pengar på gjeld til utlandet enn på eigne helsetenester, ifølgje tal som kom i førre veke.
I førre veke var det forhandlingar om patentrettar i WHO, der landa ikkje klarte å bli einige om ein ny pandemiavtale. Usemja går på kven som skal ha tilgang til medisinar, vaksinar og patentar, med tydelege skilleliner mellom rike land og låginntektsland.
Utviklinga i global helsepolitikk er for meg skrekkeksempelet på nedsidene ved den økonomiske ulikskapen vi har i dag. Det store fleirtalets interesser, og multilateralt samarbeid om å løyse dei store problema i vår tid, tapar mot vinning for nokon få.
Norsk utviklingspolitikk er no under revidering. Utviklinga i global helse viser kvifor kampen mot økonomisk ulikskap bør vere sentral i den.
Den nye amerikanske helsepolitikken bør uroe oss alle.
Ei ny vending i utviklingspolitikken bør handle om å styrke skattesystema i låginntektsland, for å få meir ressursar til å finansiere eige helsevesen og bli mindre avhengig av bistand. Den bør handle om å stoppe den pågåande gjeldskrisa. Den bør handle om å stå opp for nokon av dei som er hardast ramma av amerikanske helsekutt – som innanfor seksuell og reproduktiv helse – der kvinner blir særleg hardt råka.
Fellesskapsstrukturane i den globale helsepolitikken bør styrkast – sånn at tilgang på vaksinar og helsehjelp blir meir rettferdig fordelt. Patentinteressene til nokon få bør ikkje få overstyre helseinteressene til dei mange.
Pandemien lærte oss at vi ikkje sit i same båt – nokon av oss har tryggare helsetilbod enn andre. Vi lærte også at eit nytt sjukdomsutbrot ein stad, kan få store konsekvensar ein heilt annan stad.
Den nye amerikanske helsepolitikken bør uroe oss alle.
Kommentarer